Tijdens de Sjoa, de Holocost, heb ik een aantal joden geholpen hun leven te redden in het door Nazi’s bezette Europa. Ik deed dit op eigen risico en was in overtreding met de toen geldende wetten, die stelden joden schuldig aan al het slechte en hun vervolging, teistering, deportatie en vermoording werd bevolen. In de wetenschap, dat als ik ontdekt werd ik hetzelfde lot zou ondergaan als de vervolgden, reageerde ik eigenlijk zonder veel na te denken, wat kon ik anders doen bij het zien van al het leed,vernedering, onrecht en moord.

Deze mensen werden niet beschuldigt van iets dat zij gedaan hadden - zij werden beschuldigt van het feit dat zij geboren waren.. Zij werden vervolgt om redenen die zij niet konden begrijpen en zonder in staat te zijn zich te verdedigen of hun kinderen te beschermen. Het was voor mij onmogelijk daarbij onverschillig te blijven, alhoewel zij geen familie of vrienden van mij waren, soms zelfs volslagen vreemden. Ik kon niet mijn eigen leven blijven leiden zonder iets te ondernemen. Zelfs als zij misschien anders dachten, anders geloofden, anders spraken of er anders uitzagen, zij waren immers miijn medemensen. Integendeel, ik herkende mijzelf in al deze mensen, bewust dat van hen uit gezien, ik de andere was. Alles wat menselijk is, is verschillend en de verschillen tussen personen en tussen groepen maken deel uit van onze gezelschap. Dus als men anderen wat aandoet is het alsof men het mij aandoet. Wat er om me heen gebeurt is gedeeltlijk ook mijn veranwoording. Ik overwon de verleiding mij er in te berusten dat men toch niets kon doen. En ik was niet de enige. Alhoewel er niet zovelen waren, ook anderen net als ik konden met hun gedrag bewijzen dat men altijd wel iets kon doen.

Natuutlijk was ik bang, natuurlijk was het niet makkelijk, natuurlijk stond ik angsten uit wat mij kon gebeuren en verlangde vaak naar mijn verloren gemak. Maar het waren geen tijden voor klagen, of nostalgie of om zwakte te tonen. De gruwel om me heen drongen op actief deelnemen aan. Onderduikadressen moesten gevonden worden, goede valse papieren, geld, levensmiddelkaarten en medicijnen moesten worden geregeld. En voor alle voorkomende problemen moest een oplossing worden gevonden. Ook moest ik anderen overtuigen mee te helpen. Anderzijds moest ik mijn werkzaamheden voor buren, kennissen, vrienden en familileden vaak geheim houden en de schijn van een gewoon normaal leven ophouden. Ik was gedwongen te liegen om geen verdachtmaking te wekken.

Ik wist dat men mij kon ontdekken, waardoor ik buitengewoon voorzichtig moest zijn en had het geluk, wat velen niet hadden, om niet verraden te worden en er met succes in slaagde enige mensenlevens te kunnen redden.

Het was uitdrukkelijk verboden wat ik deed. Ik wist dat ik de misdaad beging welbewust en vastberaden, in volle overtuiging, de wet te trotseren. Negerend wat wettelijk was, koos ik wat ik aannam dat wettig was, wat ik voor goed hield. Een wet die terreur beveelt kan ik niet accepteren.

Zelfs als het propagandasysteem er in volhardde dat wij het niet met mensen te doen hadden, maar met onmensen, vijanden, die maar beter verdwijnen moesten, zag ik in iederéén een mens net als ik zelf, met hetzelfde recht om te leven, net als ik had. Er zijn morele voorschriften die boven, welke wet ook, staan.Zij leiden ons en ik probeer dit aan mijn kinderen over te leveren, zodat zij op hun beurt het aan hun kinderen zullen overbrengen.

Goed is voor mij een duidelijk en éénvoudig begrip, het kan samengevat worden als “U zult uw naasten liefhebben als Uzelf” en ik zie elk mens als mijn naaste, hoe zij ook mogen denken,geloven, spreken, of uitzien.

Dit is mijn nalatenschap. Dit is wat men mij bijgebracht heeft. Dit is ook wat ik geleerd heb. Wat ik deed heeft geen speciale verdienste noch heeft men er een speciale kennis voor nodig.

Het was wat te doen was.