TEXTS


The legacy of the saviors in the languages of their places of origin:


The legacy of the saviors (Djudeo-Spanish)
SAVA DE LOS SALVADORES
Translation: Haïm-Vidal Sephiha, professor of Djudeo-Spanish in the Sorbonne University, France.

Durante la Shoa-Olokosto, en la Evropa okupada por los nazistos, io ayudi a ke algunos Djudios salvaran sus vidas. Lo ize en situasion de riziko personal i kontra las leyes en vigor ke kulpavan a los Djudios de todo el mal i arreziavan sus persekusion, asegitina, detension i asasinato. Io saviya ke si me deskuvriyan, korreriya el mizmo destino ke los persegidos. Mi reaksion fue supetania frente al sufrimiento, el arrebashamiento, la endjustisia i el asasinato. No era djente akulpada por alguna koza ke izieran sino por aver nasido. Eran persegidos por kavzas ke no entendiyan sin poder defendersen ni mamparar a sus ijos. Me fue emposivle kedar endiferente. Afilu ke no eran de mi famiya, afilu ke no eran amigos, afilu ke a algunos ni sikera los konosiya, no podiya ir biviendo mi propia vida sin tender mi mano. Afilu ke, puede ser, pensavan, kreiyan i avlavan otramente, teniyan otras paresiduras fizikas, estas diferensias no me eskondiyan ke eran personas komo io. Al kontrario, en estas diferensias me rekonosi a mi mizmo, porke saviya ke, mirado dezde su pozision, el era io. Lo umano es diverso i las diferensias entre individuos i entre grupos, son parte de muestra umanidad. Lo ke le azen a otras personas es komo si me lo izieran a mi. Lo ke afita al derredor de mi es en parte mi propia responsabilidad. Vensi la tentasion de rezinyarme a la idea de ke no se puede azer nada. I no estuve solo. Afilu ke no fueran munchos, otros komo io lo provaron kon sus kondukta: siempre se puede azer alguna koza.

Siguro ke tuve sar. Siguro ke las kozas no fueron kolay. Siguro ke en munchos momentos io biviya la terror de lo ke podriya afitarme i regretava mis anchas pedridas. Ama no era ora de guayas, ni regretos, ni flakezas. Kaliya arresponder kon primura frente a la orror ke arrodeava. Topar eskondidijos, buenos dokumentos falsos, bastante komida, paras, remedios, resolver hazinuras i problemas ke saliyan en medio a kada paso, konvenser a otra djente para ke ayudara, tapar mi kondukta delantre de vizinos, amigos, konosidos i parientes ke podiyan malsinarme. Tuve ke mentir, korromper, i mantener al mizmo tiempo, la finta de una vida normal para no despertar sospechas. Io saviya ke podiyan deskuvrirme. Amunchigui los kudios i tuve la suerte ke otros no tuvieron, de reushir en la salvasion de algunas personas i no aver sido descubierto.

Lo ke ize estava mutlak vedado. Kometi el delito de dezovedeser a las leyes kon konviksion konsiente i rezia. Frente a lo ke la ley me mandava, eskoji lo ke konsideri lejitimo, lo ke kreiya ke estava Bien. Una ley ke enkoraja el Mal me es inakseptavle. Afilu ke la propaganda ensistiya ke no se tratava de personas, ke eran enemigos, ke deviyan dezapareser para el bien de la sosiedad, no podiya olvidar ke kada uno i uno era una persona komo io, kon el mizmo derecho a bivir ke teniya io. Ay preseptos morales ke son superiores a kualsiker ley, son los ke mos giyan i ke me esforsare de transmeter a mis ijos para ke estos a sus torno los transmetan a los suios. El Bien es para mi una idea klara i sempliche, ke puede rezumirse en «ama a tu proksimo komo a ti mizmo».I veo komo proksimo a todo benadam/ser umano, pense komo pense, kreya en lo ke kreya, avle komo avle, tenga el aspekto ke tenga. Esta es mi sava. Es lo ke me ambezaron. Es lo ke me ambezi. Lo ke ize no tiene ningun merito ni demanda un rekonosimiento partikolar. Era lo ke kaliya azer.

Back to Legacy

Back to Texts

 Back to Openig Page

 

Tuesday 24-Oct-2006 1:41 PM
© 2004-2005-2006 Generaciones de la Shoá